Fennî Dîvânı Sözlüğü (Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük)

yuksek_lisans_tezi · 2021 · Kırıkkale Üniversitesi

Sosyal Bilimler Enstitüsü

Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı, Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı

Özet

Alibaz, Ebru (2020). “Fennî Divanı Sözlüğü (Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük)”, Yüksek Lisans Tezi, Kırıkkale. Ali Şakir Ergin tarafından hazırlanıp 1996’da Ankara’da basılan Fennî Dîvânı esas alınarak yapılan bu çalışma; kelimeler, kelime grupları, terkipler, kalıplaşmış ifadeler, atasözleri, deyimler, Arapça ve Farsça ibareler vs. ele alınarak oluşturulan bir sözlüktür. Bu sözlük, Fennî Dîvânı’nın hem bağlamlı dizinini hem de işlevsel sözlüğünü ortaya koymaktadır. TEBDİZ (Tarih ve Edebiyat Metinleri Bağlamlı Dizini ve İşlevsel Sözlüğü) platformunda hazırlanan bu sözlük, Dîvân’ın her bir kelimesinin ayıklanması, seçilmesi veya birleştirilmesi şeklinde düzenlenip sözlük maddelerinin belirlenmesi şeklinde oluşturulmuştur. Maddeler, bağlamlarındaki anlamları dikkate alınarak kaç defa kullanıldığı, aldıkları ekler ve bağlamları da verilerek anlamlandırılmaya çalışılmıştır. Maddelerin sözlük anlamlarının yanı sıra kastedilen mazmûnlar, tasavvufî veya mecazî anlamları da verilmiştir. Bir kısmının ise içerdiği özel anlamı ve kime ithafen yazıldığı, alt madde başlıklarının yanında verilmeye çalışılmıştır. Bağlamlarına göre verilen anlamların her biri için tek tek kaynak gösterme yoluna gidilmeyip kaynakçada belirtilen kaynaklardan faydalanılmıştır ve bir kısmı için özel olarak belirtme yoluna gidilmiştir. TEBDİZ projesi altyapısıyla hazırlanan bu sözlük çalışmasında, Fennî Dîvânı’nın söz varlığı ve mana dünyası ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Bununla birlikte şairin hayatı, edebi kişiliği, üslubuna da gerek mevcut kaynaklar gerekse Dîvân içeriğinden yola çıkılarak yer verilmiştir. Dolayısıyla bu çalışma, Fennî Dîvân’ının, sözlüğünün hazırlanmasıyla birlikte, kendisinin Klasik Türk Edebiyatına has üslubunun ve dünya görüşünün belirlenmesi bakımından kolaylık sağlayacak bir eser niteliğinde olacaktır. Anahtar Kelimeler: Fennî, Fennî Dîvânı Sözlüğü, Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözük, TEBDİZ.

Katkıda Bulunanlar

• Ebru Alibaz(author)
• Dr. Öğr. Üyesi Işılay Pınar Özlük(advisor)