PRİŞTİNELİ NÛRÎ DİVÂNI SÖZLÜĞÜ (Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük)

yuksek_lisans_tezi · 2025 · Erciyes Üniversitesi

Sosyal Bilimler Enstitüsü

Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı

Özet

Klasik Türk edebiyatında şairlerin eserlerini topladıkları divanlar, hem dönemlerinin dil ve kültür dünyasını yansıtan hem de edebî mirasın temel taşıyıcılarıdır. XVIII. yüzyılda iki divan kaleme alan Priştineli Nûrî, söz varlığı açısından dikkate değer bi r şairdir. Bu çalışma, şairin Osmanlı Türkçesiyle yazılmış birinci divanındaki kelime ve kelime gruplarını bağlam içindeki kullanımlarına göre inceleyen ve elde edilen verileri alfabetik biçimde düzenleyen işlevsel bir sözlüktür. Tez iki bölümden oluşmakta dır: İlk bölümde şairin hayatı, edebî kişiliği ve eserleri tanıtılmış; ikinci bölümde ise divandaki söz varlığı biçimbilimsel ve bağlamsal yönleriyle değerlendirilerek sözlük formatında sunulmuştur. Araştırma, klasik Türk edebiyatı metinlerindeki kelimeler in yalnızca anlamını değil, şiir içindeki işlevini de ortaya koymayı amaçlayan TEBDİZ (Türk Edebiyatı Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlüğü) Projesi kapsamında yürütülmüştür. Bu doğrultuda, Esra Egüz tarafından yayımlanan Priştineli Begzâde Nureddin’in I. Divanı esas alınmış, yaklaşık 2.648 beyit taranmış ve çok sayıda farklı terim ile kalıplaşmış ifade tespit edilmiştir. Terimler biçimbilimsel olarak çözümlenmiş, şiir içindeki bağlamına göre anlamlandırılmış; atasözleri, deyimler ve dinî göndermeler ayrıca işaretlenmiştir. Böylece kelimelerin hem anlam hem de şiirsel işlev boyutu ortaya konmuştur. Sonuç olarak bu tez, Priştineli Nûrî’nin şiir dilinin çok katmanlı yapısını göstermeyi ve klasik Türk edebiyatı araştırmalarına katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Katkıda Bulunanlar

• Emine GÜZEL(author)
• Prof. Dr. Turgut KOÇOĞLU(advisor)