Klasik Türk Edebiyatı

Giriş

ÇEŞM-İ ÂFET DÎVÂNI (BAĞLAMLI DİZİN VE İŞLEVSEL SÖZLÜK)

yuksek_lisans_tezi · 2023 · Kırıkkale Üniversitesi

Sosyal Bilimler Enstitüsü

Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı

Özet

Egemen, Tuğba (2023). “Çeşm -i Âfet Dîvânı Sözlüğü (Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük)”, Yüksek Lisans Tezi, Kırıkkale. Çeşm-i Âfet Dîvânı Prof. Dr. Semra Tunç tarafından 2012’de Konya’da günümüz Türkçesine aktarılmıştır. Bu çalışmadan yola çıkılarak hazırlanan Çeşm -i Âfet Dîvânı Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlüğü kelimeler, kelime tamlamaları, yeni mazmunlar, Arapça, Farsça ve Türkçe oluşturulan terkipler, fiiller, sıfatlar, edatlar ve nida ifade leri gibi ibareleri içeren detaylı bir sözlüktür. Bu sözlükte amaç kelimelerin mânâ larını gün yüzüne çıkarırken okuyucuya şiir içindeki bağlamını göstermek ve kelimenin işlevinden bahsetmekt ir. TEBDİZ (Tarih ve Edebiyat Metinleri Bağlamlı Dizini ve İşlevsel Sözlüğü) projesi üzerinden hazırlanan bu sözlük, Dîvân’ın öncelikle transkribe edilerek metinlerin sisteme girilmesiyle yapılmıştır. Daha sonra bütün kelimeler tek tek anlamlandırılmış, gerekli görülen kelimeler birleştirilmiş, sınıflandırılmış ve alfabetik olarak sıralandırılmıştır. Mânâsı veril en her kelime sözlükte ve şiirde yer alan bağlamına göre anlamlandırılarak kaç defa kulla nıldığı hesaplanmış ve eklerinden ayrılarak sunulmuştur. Bu mânâlar dışında kelimenin özel anlamı ve şairin hayatında sıkça yer alan mekân ve kişilerde alt başlıkların da ifade edilmiştir. Sözlükte yer alan anlamlar için kullanılan kaynaklar teker teker belirtilmemiş olup kaynakçada toplu halde gösterilmiştir. v Çeşm-i Âfet Dîvânı hem kadın bir şairin elinden kadınca bir üslup il e yazılmış olması bakımından hem de şairin söylemiyle saltanatına yakından şahitl ik ettiği eşi İsmail Paşa’ya adanmış bir “İsmail Tarihi” olması açısından Klasik Türk Edebiy atında önemli eserlerdendir. Tarihe ve edebiyata dair önemli bilgiler içermesi açısından da değerlidir. Çeşm -i Âfet Dîvânı’nın TEBDİZ aracılığı ile hazırlanan bu sözlük çalışmasın da, dîvânın anlam yönünden detaylı incelemesi yapılarak şiirlere ışık tutulmuştur. Aynı za manda şairin hayatı, eserini adamış olduğu eşi İsmail Paşa’nın siyasi yaşamı ve çalışmaları beyitlerden yola çıkıl arak incelenmiştir. Dîvânın sözlük kısmına ek olarak muhteva yönünde n çeşitli başlıklar altında tahlili yapılmıştır.

Katkıda Bulunanlar