Mevlânâ Himmetî Divanı ve Bağlamlı Dizini

yuksek_lisans_tezi · 2019 · Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi

Lisansüstü Eğitim Enstitüsü

Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı

Özet

Klasik Türk şiiri, yüzyıllar süren serüveninde dili işleyerek daha sanatsal hale gelmesini sağlamış ve dilin gelişim evrelerini içerisinde barındırmıştır. Bu sürecin sonunda günümüze gelindiğinde ise söz konusu eserleri çözümlemek için pek çok kaynağa ihtiyaç duyulmuştur. Tezimizde klasik şiirin Azerbaycan sahasındaki bir temsilcisi olan Mevlânâ Himmetî’nin divanı esas alınarak incelenmiştir. Çalışmamız, Giriş, İran’daki Azerbaycan Türkleri ve Edebiyatı, Mevlânâ Himmetî, İnceleme, Metin, Bağlamsal Dizin, Sonuç olarak yedi bölümden oluşmaktadır. Öncelikle çalışmamızın amacı, önemi, sınırlılıkları ve yöntemine dair bilgi verilmiştir. Daha sonra İran’daki Azerbaycan Türkleri ve Edebiyatı bölümüne yer verilmiştir. Üçüncü bölümde çalışmamızın esasını teşkil eden Mevlânâ Himmetî Enguranî’nin hayatı ve edebi kişiliğinden bahsedilmiştir. İnceleme bölümünde Himmeti’nin şiirleri ses ve şekil bilgisi yönünden incelenmiş ve döneme ilişkin özellikler tespit edilmiştir. Metin bölümünde divanın tıpkıbasımı dikkate alınarak yüz doksan altı şiirin transkripsiyonlu tam metnine yer verilmiştir. Bağlamsal dizin ve işlevsel sözlük bölümü “TEBDİZ” programı aracılığıyla hazırlanarak divanın söz varlığı (kalıp ifadeler, deyimler, atasözleri, terimler) ve morfolojik açıdan incelemesi ortaya çıkarılmıştır. Bunun neticesinde şairin dilinin zenginliği, özgün mazmunlar bulmaktaki becerisi, Türkçenin gelişim süreci ortaya koyulmuş, Azerbaycan coğrafyasının söz dağarcığı ile düşünce yapısı incelenmiştir.

Katkıda Bulunanlar

• Ahmet EMRE(author)
• Prof. Dr. Hülya KASAPOĞLU ÇENGEL(advisor)